Category Archives: ผลข้างเคียงของยาเคมีบำบัด

การเกิด Extravasation

This slideshow requires JavaScript.

 

          Extravasation เป็นการรั่วซึมของยาหรือสารเคมีออกนอกเส้นเลือดในขณะให้ยาทางหลอดเลือดดำ ยาหรือสารเคมีนั้นจะทำลายเนื้อเยื่อ เอ็น ซึ่งมีระดับความรุนแรงมากน้อยขึ้นอยู่กับชนิดของยาหรือสารเคมี

การป้องกัน Extravasations

            เลือกเส้นเลือดที่ดี สมบูรณ์  หลีกเลี่ยงแขนข้างที่ทำ MRM  แทงเส้นด้วย scalp vein หรือ plastic canula ด้วยความนุ่มนวล ระมัดระวัง ปิดเทปไม่ให้เข็มเลื่อน / เปลี่ยนตำแหน่งต้อง test เส้นเลือดด้วย 0.9%NSS ทุกครั้ง ห้าม test ด้วยยา อธิบายให้ผู้ป่วยทราบว่าถ้ามีอาการเจ็บบริเวณที่แทงหรือรู้สึกเจ็บขณะเดินยาให้บอกทันที และต้องหยุดการเดินยาทันที ต้องมีการตรวจสอบการไหลย้อนกลับของเลือดตลอดเวลาที่ให้ยา ควรฉีดยากลุ่ม vesicant ก่อน เนื่องจากเส้นเลือดยังมีความสมบูรณ์ ลดภาวะเสี่ยงจากการรั่วไหลของยาออกนอกหลอดเลือด

การจัดการเมื่อเกิดยาเคมีบำบัดรั่วออกนอกหลอดเลือด

           หยุดให้ยาทันที เมื่อพบการรั่วซึมของยาออกนอกหลอดเลือด สวมถุงมือ ใช้ Syringe 5cc. ต่อเข้ากับ  IV catheter/ scalp vein ที่ให้ยาเคมีบำบัด ดูดยาส่วนที่รั่วซึมออกให้มากที่สุด รายงานแพทย์ทันทีเพื่อให้ยา antidote ปลดเข็มให้ยาเคมีบำบัดออก ใช้สำลีแห้งกดบริเวณที่ปลดเข็ม และห้ามกด/คลึงบริเวณที่มีการรั่วซึมของยา ทายาบริเวณผิวหนังที่เกิดการรั่วซึมตามแผนการรักษา เช่น ไฮโดรคอร์ติโซน 1% วันละ 2 ครั้ง ประคบเย็นบริเวณผิวหนังที่เกิดการรั่วซึมของยา นานครั้งละ 15-20 นาที ทุก 3-4 ชั่วโมงแรก ยกเว้นยาในกลุ่ม Vinca ให้ใช้วิธีประคบร้อนแทน ยกอวัยวะที่ยาเคมีบำบัดรั่วซึมให้สูงกว่าระดับหัวใจ และกระตุ้นให้มีการเคลื่อนไหวของอวัยวะส่วนนั้น เพื่อลดอาการบวม และป้องกันการดึงรั้งของเนื้อเยื่อ เปลี่ยนเส้นใหม่เพื่อให้ยา ปรึกษาPlastic surgeryในกรณีที่เกิดบาดแผลลึกมาก/มีการ leak ของยาจำนวนมาก สังเกตอาการเปลี่ยนแปลงของผิวหนังบริเวณที่เกิดการรั่วซึมของยาเป็นระยะๆ เช่น อาการปวด บวม แดง เป็นผื่นแดง (Erythema) การเกิดตุ่มพอง (Blister) และการเกิด necrosis บันทึก วัน เวลา ชนิด ขนาดของยาเคมีบำบัดที่ให้ รวมทั้งวิธีการให้ ชนิดและขนาดของเข็มที่ให้ยา ปริมาณยาที่รั่วซึมโดยประมาณ และการรักษาพยาบาล เมื่อเกิดการรั่วซึมของยา

ยาเคมีบำบัดที่ต้องประคบร้อน

Bleomycin
Vinblastine (Velban)
Vincristine (Oncovin)
Vinorelbine (Navelbine)
Oxaliplatin (Eloxatin)
  
แหล่งที่มา : แผนกเคมีบำบัดและให้เลือด โรงพยาบาลศิริราช

 

ผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นจากการได้รับยาเคมีบำบัด

ผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นจากการได้รับยาเคมีบำบัดมีดังนี้

  1. Immediate เกิดภายในเวลาเป็นนาที ได้แก่ ช็อค หัวใจเต้นไม่เป็นจังหวะ ความดันโลหิตลดลงปวดจากการระคายเคือง
  2. Early เกิดภายในเวลาเป็นชั่วโมง ได้แก่ คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย มีไข้ กระเพาะปัสสาวะอักเสบ อาการแพ้
  3. Intermediate เกิดภายในระยะเวลาเป็นวัน ได้แก่ ไขกระดูกถูกกด เยื่อบุช่องปากอักเสบ ผมร่วง ชาตามประสาท ( ชาตามปลายมือ ปลายเท้า) ไตวาย ระบบภูมิคุ้มกันถูกกด
  4. Late  เกิดภายในระยะเวลาเป็นเดือน ได้แก่ มีอันตรายต่ออวัยวะที่สำคัญ เช่น หัวใจ ปอด ตับ ไต ผิวหนังมีสีคล้ำ ไม่มีประจำเดือนเป็นหมันชั่วคราว มีการเปลี่ยนแปลงของต่อมไร้ท่อ มีผลต่อทารกในครรภ์ มีอาการทางจิตที่พบบ่อย คือ ภาวะซึมเศร้า

                       แหล่งที่มา : แผนกเคมีบำบัดและให้เลือด โรงพยาบาลศิริราช